Guide 'told and sold Derry's story like nobody else'

(An edited version of this piece was published in the Irish Times February 21st 2015

Martin McCrossan – born May 7^th 1962, died February 6^th 2015

Martin McCrossan, who has died after a short illness, was one of the main drivers in the tourism industry in Derry. Some 20 years ago he established City Tours, offering walking tours of Derry. It was a time when investing in Northern tourism was a gamble. He not only built a business, but became a spokesperson for tourism in Derry. Two years ago, he won the Northern Ireland Tourist Board’s ‘Tourism Hero’ award.

His importance is seen by the way his passing attracted tributes from across the political spectrum. Arlene Foster, the North’s Minister for Enterprise, Trade and Investment, paid an unprompted tribute when asked an unrelated question during Question Time in the Assembly. She called McCrossan “one of tourism's great ambassadors in Northern Ireland …. Let me pass on my deepest sympathy to Martin's wife Sharon and his family. He was a great ambassador in the Member's city and brought many tours around the city's walls. We will miss him dreadfully from tourism in Northern Ireland.” Tributes also came from Deputy First Minister Martin McGuinness, and SDLP MP Mark Durkan. Durkan summed McCrossan up: “Martin McCrossan told and sold Derry’s story like nobody else.”

Part of that telling and selling was making his tours value for money. They impressed a travel writer from the London ‘Daily Telegraph’: “If there was an award for the best value for money on the planet, Martin McCrossan's walking tours of Londonderry would get my vote. Moreover, I don’t think I’ve ever learned as much as in the hour I spent walking with him around the walls of the city whose famous siege from 1688 to 1689 changed British and European politics forever, and around the Bogside – crucible of The Troubles and scene of the controversial Bloody Sunday shootings of 1972. Fascinating stories from a fascinating storyteller.”

Martin McCrossan was born in Derry May 1962, seventh of 14 children to Gerard McCrossan, one of the City’s most colourful bookmakers, and his wife Helen (née Irvine). After primary education, he attended St Joseph’s Secondary School.

Throughout McCrossan’s life he was a dynamo, who enjoyed business, including the cut and thrust of competition. From shortly after leaving school, he worked as a small shopkeeper.

His tour guiding developed from his newsagent’s and tobacconist’s shop on Carlisle Road in Derry City centre. Tourists frequently came in with queries. Having an interest in Derry’s history, he would answer them. This showed him an opening, and he established Derry City Tours. He returned to education, and qualified as a tour guide.

He will be missed from Derry City Centre, where his yellow coat was a part of the streetscape. The downpours that are a feature of Derry’s weather did not drive him into shelter: rather, he opened out his umbrella and rushed on round the City, whose beauty he saw before many others did.

Martin McCrossan is survived by his wife Sharon, daughters Christina and Charlene, and grandchildren Bain and Tate.

The Massacre at Charlie Hebdo

(first published in An tUltach, January 2015)

#JeSuisCharlie

Is guth beag atá againne leis ‘An tUltach’. Mar sin, tá sé tábhachtach go nglacfaimis seasamh ar an ár a rinneadh ar fhoireann ‘Charlie Hebdo’.

Ba bhuille do shaoirse na meán é, do shaoirse cainte, dúinn uilig atá ag éirí eolais a chur ar fáil – sea, agus don lucht léitheoireachta atá ag iarraidh eolais. Ní h-aon Charlie Hebdo é ‘An tUltach’. Mar sin féin, is iris é a thugann guth do mhionlach, Geaeilgeoirí Chúige Uladh.

Ba ghuth ag mionlach sa bhFrainc é Charlie Hebdo. Bhain sé le traidisiún áirithe francach den aor agus den mhagadh – tráidisiún nach bhfuil ar bhlas an uile duine, dála an scéil. Pillfimid ar sin ar ball.

Chuaigh ar tharla go mór i bhfeidhm ar mhuintir na Fraince, nó ba chuid de dhúchas s’acu é – dúchas a chuaigh siar go dtí na meánaoiseanna.

Dúirt James Overton, iriseoir atá ina Chathaoirleach, Craobh Phárais, Aontas na nIriseoirí, gur tháinig Páras ina lán-stad ag meán lae an 8ú Eanáir. “Bhí mé ag stáisiún metro an Place d’Italie nuair a d’fhógair bolscaire ar an chóras fógartha poiblí go mbeadh bomaite ciúnas ag meán lae,” ar seisean. “D’fhan na traenacha ag an ardán na doirse ar oscailt. Thuirling daoine, gur bhain díobh a gcuid hataí. Bhí foireann córas iompair na cathrach ina seasamh ar aire. Bhí bean meán-aosta amháin agus caoineadh. Agus, ós rud é gur seo metro Phárais, bhí paisinéar mire amháin ag scairteadh leis gan ciall ag bun carráiste amháin.”

Faraor, tharla macallaí an ruda a tharla sa bhFrainc anseo. Tá sé 14 bliain ó dúnmaraíodh an t-iriseoir Marty O’Hagan, cara agus comhghleacaí liom, ar an Lurgan. B’iad an LVF (Fórsa na nÓglach Dílseach) a dhúnmaraigh é.

Bhíodh Marty i gcónaí dá bhfíosrú. Bhí sé go háirithe ag fiosrú na nascanna a bhí idir an LVF agus daoine sna fórsaí slándála. Nuair a dúnmaraíodh é, bhí sé ag obair ar scéal a bhain le péas sinsearach áirithe. Níor cionntaíodh duine ar bith riamh as an dúnmharú, cé go luaitear ainmneacha go forleathan. Tá sé amuigh ar chúpla duine acu go raibh siad ina ngníomhairí ag na fórsaí slándála.

Is suntasach amharc ar an difear idir an dóigh gur láimhsíodh cás Marty agus cás Veronica Guerin. B’úafásach agus ba thragóideach é dúnmharú Guerin.

Cionntaíodh daoine as an dúnmharú. Ar ndóigh, bhí an dúnmharú sin oiriúnach don leagan oifigiúil. Ba lucht díolta drugaí a dhúnmharaigh ise.

Caithfear a rá lom amach: bhí bagáiste ag Marty. B’iar cime poblachtach é, a chaith seal faoi ghlas as bheith ina óglach san IRA Oifigiúil. Mar sin, bhí siad ann a sheachain cás s’aige. Leis, tá ceisteanna faoi lucht a mharuithe, agus an ceangal idir iad agus daoine sna fórsaí slándála.

Bhí dúnmharú Marty ar an sampla ba chríochnaithe ar an imeaglú ar iriseoirí sa Tuaisceart. Rinneadh bagairtí ar go leoir again: dílseoirí ba mhó, ach níl na grúpaí éagsúla poblachtacha gan locht. Tá an stát ag déanamh bagairtí chomh maith. Is é sin, tá siad ag iarraidh ar iriseoirí pictiúirí agus nótaí a chur ar fáil: beart a chuireann sinn i mbaol. Bíonn sé deacair go maith bheith ag plé le dreamanna áirithe anseo – gan iad bheith den bharúil go bhfuilimid ag obair ar son na bhfórsaí slándála.

Thug ár Phárais an t-imeaglú seo go croí-lár na hEorpa. Bhí seo ar an ár ba mheasa dá ndearnadh ar iriseoirí san Eoraip.

Níorbh é, faraor, an t-ár ba mheasa dá ndearnadh ar domhain. Rinneadh sin in ár Maguidanao ar Oileán Mindanao sna hOileáin Fhilipíneacha. Sé bhliain ó shoin, dúnmaraíodh 34 iriseoir, agus 24 eile. Bhí na h-iriseoirí ag tuairisciú ar pholaiteoir áitiúil, a bhí ag tabhairt dúshláin ghobharnóra an chúige. Rinne 100 fir armtha de lucht tacaíochta an ghobharnóra ionsaí orthu. Rinneadh éigniú ar ceathrar ban-iriseoir a dúnmaraíodh. Dála cás Mharty, luaitear ainmneacha na ndúnmharfóirí go forleathan: go dtí seo, níor cionntaíodh duine ar bith.

Anuraidh, rinneadh ár ar iriseoirí ar fud an domhain. Ba sa ‘Tríú Domhain’ a bhformhór. Maraíodh naonúr san Afganastáin: maraíodh seachtar san Iráic: níl aon ionadh go bhfuileamar chomh dall ar a bhfuil d’úafáis ag tarlú sa dá thír sin. Ní i dtíortha iargúlta amháin atá iriseoirí dá marú: maraíodh cúigear i Meicsiceo, tír atá forbartha ar go leoir dóigheanna agus ar thairseach na Stát Aontaithe. Tá an tír i mbaol titime as a chéile de bharr nirt gnó na ndrugaí, agus an nasc atá idir lucht drugaí, péas, agus polaiteoirí.

Faraor, ní tugtar aird ar úafáis sa ‘Tríú Domhain’, muna mbíonn daoine geala ina n-íobartaigh. Tá na meáin sna tíortha forbartha ag déanamh ciorruithe, go háirithe ar thuairisceoireacht idirnáisiúnta. An tuairisceoireacht a déantar, is saor-iriseoirí ar bheagán pá ó na tíortha bochta is mó a dhéanann – gur beag aird, faraor, a tugtar orthu. Mar a deir an sean-nath: “Anyone here been raped and speak English.”

Na buncreidmhigh a rinne an t-ionsaí ar Charlie Hebdo, bhain siad le dream atá ag déanamh áir ar iriseoirí sna tíortha Musulmacha le blianta. Dúnmaraíodh 58 iriseoir san Ailgéir ó 1992.

Tá sé i bhfad ró-shimplí a rá gurb iad tíortha an Iarthair a chruthaigh na fórsaí seo. Tá sé fíor a rá gur thug an t-Iarthar tacaíocht dóibh, mar gur fórsaí coiméadacha a bhí iontu. Ba san Afganastáin ach go háirithe a tháinig siad chun tosaigh, ag troid in éadán an Aontais Sóibhéidigh ó 1979 amach. Tugadh tacaíocht dóibh mar go raibh siad ag troid in éadán Sadaam Hussein san Iráic, Ghaddafi sa Libia, agus an Uachtaráin Assad sa tSír. Nár chuala rialtais an Iarthair riamh faoi Frankenstein?

Bhain an bheirt a dhúnmharaigh iriseoirí Charlie Hebdo le ‘Gréasán Buttes-Chaumont’, gréasán scéimhleoireachta atá bainte le Daesh (an Stát Ioslamach). Dhúnmharaigh an gréasán sin beirt den eite chlé sa Túinis dhá bhliain ó shoin. Rinneadh sin chun bac a chur ar t-iompú i dtreo an daonlathais.  

Ar ndóigh, bhí siad naimhdeach do sprid Charlie Hebdo. Cinnte, ní raibh Charlie Hebdo ar bhlas an uile duine. Ba mhinic gáirsiúil, maslach, Diamhaslach, ainsrianta é. Ba mhinic, dar le cuid mhór daoine, gan greannmhar é. Ach tá sé riachtanach go mbeadh saoirse cainte aige.

Tá an Front National agus dreamanna eile ón eite dheis ag éirí teacht i dtír ar an ionsaí. Dúirt Marine Le Pen, ceannaire an Front National, gur “íde-eolaíocht dúnmharfach” a bhí ciontach. Thugadh Charlie Hebdo fúithi go fíochmhar – níos fíochmhaire ná faoin Ioslamachas.

Cinnte, dhiúltódh na h-íobartaigh le tacaíocht óna leithéidí. Bhain siad uilig leis an eite chlé, le gluaiseachtaí frith- caipitlí, frith-ciníoch. Ba de bhunadh Musulmach beirt orthu siúd a dúnmaraíodh. Tá eite clé na Fraince, chomh scaipthe agus atá, ag déanamh a dhícheall le hoidhreacht s’acu a chosc uirthi. Faraor, tá an cuma ar chúrsaí gur ar a leas a bheidh an t-úafás a tharla.

Nó tá préamhacha doimhne ag an eite dheis sa bhFrainc. Luaitear ‘Ioslamach’ agus ‘scéimhleoireacht’ le céile anois. Ach níorbh Ioslamaigh a bhí ciontach as an t-eachtra scéimhleoireachta ba mheasa sa bhFrainc. Mharaigh scéimhleoirí an Organisation armée secrete (OAS – antoiscigh a sheas in éadán neamhspléachais na hAilgéire) 27 nuair a phléasc siad traen idir Strasbourg agus Páras Mí Meitheamh 1961.

Agus seo dá scríobh, trí lá i ndiaidh an eachtra, tá ionsaithe dá ndéanamh ar Mhusulmaigh sa bhFrainc. Bheadh íobartaigh Charlie Hebdo orthu siúd a dhéanfadh a gcomharsan Musulmacha a chosaint.

Piceanna: Patrick Kamenka + SDLP

Controversy over use of Irish in 'Super Council'

(December 2014)

Tá An Ghaeilge ina chnámh spáirne polaitiúil arís ó thuaidh. Dúirt comhairleoir ón DUP go raibh sé ‘frith-Briotanach’ agus ‘frith-Aontachtach’ nuair a vótáil Scáth-Comhairle Fear Manach agus na hÓmaí go mbeadh Béarla agus Gaeilge ar comharthaíocht agus páipéarachas an Chomhairle. Thug Sinn Féin agus an SDLP tacaíocht don mholadh. Diúltaíodh do mholadh ón DUP agus UUP (Páirtí Aontachtach Uladh) gur Béarla, Gaeilge agus Ultais a bheadh ann.

Dúirt an Comhairleoir Barry McNally ó Shinn Féin gurbh fearr le páirtí s’aige Gaeilge amháin, agus gur comhréiteach a bheadh sna comharthaí Béarla-Gaeilge. Sa daonáireamh is déanaí, dúirt suas le 20% de phobal cheantair na hÓmaí go raibh Gaeilge acu, agus 15% de phobal Fhear Manach.

Dúirt an Comhairleoir Errol Thompson ón DUP go raibh cuid mhór cinntí dá ndearna an comhairle ‘frith-Briotanach’ agus ‘frith-Aontachtach.’ “Níl tú ag tabhairt measa domsa nó do thraidisiún s’agam leis an rud ata sibh ag déanamh anseo anocht,” ar seisean.

Dúirt an Comhairleoir Chris Smyth (UUP – Páirtí Aontachtach Uladh) go raibh an comhairle ag déanamh “beag is fiú” 40% den phobal.

Dúirt Smyth le Tuairisc i ndiaidh an chruinniuithe gurbh fhearr le páirtí s’aige gur Béarla amháin a bheadh ann. Ba comhréiteach moladh s’acu. “Níl fadhb agam leis an Ghaeilge,” ar seisean. “Tá fadhb agam leis nuair a déantar arm cogaidh as.” Dar leis go raibh Sinn Féin ag baint úsáide as Gaeilge le teachtaireacht a thabhairt do dhaoine “níl fáilte romhat anseo. Chaitheamar vóta ar an bhonn – bíodh do chuid Gaeilge agat má fhaigheann muidne rud éigean anseo.”

B’ag droch-am, dar leis, a rinneadh an moladh. “Dúirt Adams an rud faoi Chapall Adhmaid na Traí,” arsa Smyth. “Agus an comhionnanas bheith mar arm.” Chuir sin deireadh le “hands across the divide.”

Toghadh an Scáth-Comhairle mar chuid d’athruithe ar comhairlí áitiúla ó thuaidh. Tugann sé ceantaracha comhairlí Fear Manach agus na hÓmaí lena gcéile.

Promoting Irish in Derry – Michaeline Donnelly

(first published in An tUltach, December 2014)

Is bean gnóthach í Michaeline Donnelly, Oifigeach Forbartha le Cultúrlann Uí Chanáin, Doire. Bhí orainn fanacht leis an agallamh a dhéanamh sa chaifé ag an Chultúrlann Uí Chanáin, nó í ag déanamh agallaimh ar Raidió na Gaeltachta – agus ansin ag eagrú seoladh ‘An Bhean Feasa’ le Alan Titley an oíche sin.

Tá an suim a chuireann sí i rudaí tógálach. Thug sí cóip de ‘An Bhean Feasa’ dom agus mé ag ól chaifé. Faoin am gur thosaigh an t-agallamh, bhí oiread sin den leabhar léite agam gur cheannaigh mé é.

Tugann an post spreagadh di. Dar léi gurb é a céad dualgas ná feiceálacht na Gaeilge sa chathair a ardú. Tá obair an-éagsúil ansin. “Comharthaí dá-theangach, turasóireacht cultúrtha a spreagadh, cuidiú leis na scoileanna, gnóthaí pobail, imeachtaí a reachtáil – is cineál obair pobail atá ann,” ar sise. Tá club óige atá ag dul “ó neart go neart.”

Déanann sin freastal ar dhéagóirí. Níl meánscoil Gaeilge ann “agus níl na scoileanna (Béarla) ag freastal ar na páistí a thagann amach as na bunscoileanna.” Níl an Ghaeilge mar ábhar ach i gcúpla ceann acu. “Tá cinéal bearna ann, agus feiceann mo dhuine go bhfuil sé orainn na bearnaí sin a líonadh,” ar sise.

Tá bród uirthi as an Chultúrlann, mar a bhfuil 400 ag freastal ar ranganna Gaeilge – ag achan léibhéal “ó lán-tosaitheoirí go léibhéal dioplóma,” chomh maith le ranganna ceoil, damhsa, sean-nós agus eile. Níl go leoir spáis ann anois. “Tá sean-eaglais agus mansa ceannaithe againn béal dorais,” ar sise. “Acadamh Ceoil Caoimhín Ó Dochartaigh a bhéas ann.”

Tá dul chun cinn maith déanta ó thaobh na Gaeilge i nDoire, ach “ní thiocfadh leat a rá go bhfuil sé chomh feiceálach agus atá in áiteann áirithe i mBéal Feirste…. Tá pobal dlúth anseo, iontach dlúth. Níl sé chomh scaipthe agus atá sé i mBéal Feirste. Tagann daoine anseo, sa Derby bíonn ciorcal comhrá againn, in Ostán na Cathrach ciorcal comhrá eile, sa Leabharlann, sa Grand Central, i gCnoc na Rós. Bíonn an-chuid imeachtaí ar siúil. Tá oifigeach forbartha thar barr againn sa Comhairle, Pól Friel.

Tá pleananna le go mbeidh a ‘Cheantar Gaeltachta’  féin ag Doire. “Tá dhá saghas sruth ann,” ar sise. “Sa ghearrthéarma, ceathrú cultúrtha, ceathrú turasóireachta, mar sin, thart ar an sráid seo (Sráid Mór Shéamais), thart ar Waterloo Street agus mar sin, mar a bhfuil an saol san oíche agus rudaí mar sin,” ar sise. “Tá go leoir ag tarlú sa cheantar sin, agus ansin tá sraith eile ann, cinéal tionscadal níos leithne tríd an cheantar ar fad – Tobar an Fhíoruisce, Taobh an Bhogaigh, an Creagán. Tá na daoine ins na ceantaracha sin iontach bródúil as an teanga, agus ba mhaith linn sin a chothú agus a chur chun cinn, agus go mbeadh a fhios ag daoine go bhfuil luach eacnamaíochta ag an teanga, agus í a úsáid i measc an phobail.”

Tá bród ar Mhichaeline mar “tagann daoine ó gach cuid den phobal anseo, ón dá phobal. Bíonn cruinniú leis an Londonderry Bands Forum b’fhéidir uair gach coicís nó mar sin.

Tá sin mar go bhfuil cuid mhór oibre trasphobail ar shiúil ó thaobh na Gaeilge. “Tá oifigeach trasphobal againn anseo, agus le linn Fleadh Ceoil na hÉireann, bhuel, b’shin nuair a chonaiceamar go raibh an-rachairt air,” ar sise. “Tháinig an Londonderry Bands Forum agus an Cultúrlann le céile, agus bhí na bannaí ceoil ag seinm le linn na Fleadha, bhí siad ag an Fhéile Pan-Ceilteach, agus bhí siad i Sligeach ag Fleadh Ceoil na hÉireann i mbliana fosta.” Tá súil tógáil ar an obair seo le féile pobail, agus Paráid Lá Fhéile Pádraig, nó an Cultúrlann ag amharc ar an dóigh “leis na teorainneacha sin a leathnú, agus leis an rud a bhrú amach.

“Tá na daoine sin iontach oscailte don Gaeilge. Bhuail mé le fear cúpla seachtain ó shoin agus é clúdaithe le tattoos. Tá seisean mar bhall den Fóram sin, agus ní thig leis fanacht go dtí go bhfuil sé ábalta Gaeilge a fhoghlaim. Tá daoine ag teacht ar an tuiscint gur leis an phobal ar fad, gur le achan duine, an Ghaeilge.

“Agus sin an fáth gur chuir muidne Pobal ar an Iúl ar an chraobh nua de Chonradh na Gaeilge ar an Ómaigh. Ba mhaith linne go bhfeicfeadh daoine gur le hachan pobal é, go mbaineann sé le hachan pobal. Ba mhaith linn an pobal ar fad a fheiceáil ag teacht le céile tríd an Gaeilge. ‘Pobal ar an Iúl’ – b’shin an sean-Gaeilge a bhí i dTír Eoghan ar phobal ag teacht le céile. Sin an príomh-aidhm atá againn. Tá na baill iontach tiomanta do rudaí Gaeilge agus iontach paiseanta.”

Tá pleananna acu. “Beimid ag iarraidh go mbeidh an Ghaeilge ag an tábla don champas nua ar an Ómaigh (mar a mbeidh na meánscoileanna uilig ag teacht le céile ar an aon suíomh amháin – A MacC),” ar sise.

Tá cleachtadh leathan ag Michaeline. Sula ndeachaigh sí go Doire, bhí sí ag obair le Pobal: ina haistritheoir ag CCEA: le tionscadal na logainmneacha in Ollscoil na Ríona: agus le Tobar Productions, comhlacht teilifíse.

Ba bhean í a bhí riamh sásta múnlaí a bhriseadh. Rinne sí rud a dhéanann fíor-bheagán Tuaisceartach, agus chuaigh ar an ollscoil i nGallimh. “Eispearas faoi leith a bhí i nGallimh, caithfidh mé a rá,” ar sise. “Chuaigh mé ann le mo chara is fearr, Sinéad, atá ina gníomhaí oll-mhór teanga. Tá mé iontach, iontach buíoch go raibh an seans agam dul go Gallimh. Tá aithne agam ar an mhéid sin Gaeilgeoirí ó cionn cionn na tire, mar gheall go raibh mé i nGallimh. D’athraigh sé go mór an cinéal peirspeictíochta a bhí agam. Tá dearcadh níos leithne againn i leith na Gaeilge ná dá mba rud é go ndeachaigh muid go Doire nó go Cuil Raithin… Bhí muid iontach bródúil gur Ultaigh sinn. Chuaigh muid chuig cúpla leachtóirí le rá nach raibh muid sásta, ceal ábhar Tuaisceartach. Bhí fhios acu cé muid – bhí muid ag seasamh an fhóid ar son na hUltaigh.”

Ainneoin Gallimh bheith ar thairseach Gaeltachta Chonamara “mhothaigh mé níos Gaelaí nuair a chuaigh mé go Béal Feirste ná mar a mhothaigh mé i nGallimh. B’fhéidir, bhí mé ar an ollscoil, agus nár mhothaigh mé mar chuid de phobal ar bith. Nuair a bhog mé go Béal Feirste, mhothaigh mé ar an toirt – seo daoine cosúil liomsa.”

Is as an Achadh Leathan, taobh amuigh den Ómaigh, di. “Nuair a bhí mé sa dara bliain (ar an mheánscoil), chuaigh mé chun na Gaeltachta i Machaire Rabhartaigh, agus thit mé i ngrá leis an áit agus leis na daoine agus leis an Ghaeilge,” ar sise. “Gael go smior mé anois, sílim. Bhí mo Mhámaí ag caint le duine cúpla lá ó shoin, agus dúirt sí mar gheall ormsa ‘She eats, sleeps and dreams Irish.’”

Bhí O-Léibhéal sa Ghaeilge ag a máthair. Bhí meirg air le blianta, ach tá sí ag déanamh dioplóma sa Ghaeilge anois – bród ar a h-iníon chomh díograiseach agus atá. Nó, ar ndóígh, baineann sliocht mháthair Michaeline le ceann de Gaeltachtaí dearmadta Chúige Uladh, Gaeltacht Shliabh Beatha. Tá cuid da muintirse, na ‘Art’ McElroys as an Chorr Liatháin i dTír Eoghan, i ndaonáireamh 1901 – agus Gaeilge ag an teaghlach ar fad.

Niall Vallely - Civil Rights leader

(first published 'Irish Times' January 3rd 2015)

Niall Vallely – born August 13^th 1942, died December 14^th 2014

Niall Vallely from Armagh City, who has died suddenly, was a significant figure in the early years of the North’s Civil Rights Movement. He was one of the most militant and uncompromising leaders of revolutionary socialist organisation People’s Democracy, the most militant and uncompromising wing of the movement. He was a fierce opponent both of the Unionist regime in Stormont and of the ‘Green Tories’ of the old Nationalist Party. In every speech, he made sure to attack them as well as Unionism.

He was part of historic events. As a leader of People’s Democracy, he was present at Burntollet Bridge in January 1969 when police failed to protect Civil Rights’ marchers from a fierce attack by Loyalists, leading to many injuries.

The first man shot dead in the ‘Troubles’ was killed after a meeting he addressed in Armagh City.  That was on August 15^th 1969. Shortly after the meeting members of the Protestant ‘B Special’ police reserve force shot dead John Gallagher, a Catholic civilian. Vallely had been on crutches at the meeting, having earlier been attacked by Loyalists.

Vallely led the Armagh Branch of People’s Democracy, the organisation’s most active, and which had support in the City. It regularly picketed meetings of the Unionist-controlled City Council. It was about economic as well as civil rights. Housing conditions in Armagh were appalling in the late 60s, with one street suffering regular typhoid outbreaks during the summer. A number of councillors were landlords: they opposed building social housing, because they wanted to keep rental income from their tenants.

Vallely was imprisoned twice in the early days of the Troubles. A reflection of his socialism was that one term was for picketing in support of strikers during the big Irish Cement strike of 1970.

Vallely avoided being caught in the internment swoop on August 9^th 1969. Minutes before soldiers arrived he was tipped off internment was underway, and fled.

People’s Democracy subsequently suffered division and decline, and Vallely moved to Newry and joined Sinn Féin. He was active at a local level. In more recent years, he helped write speeches for prominent party members. He also used his abilities to argue for policies, such as support for the police, which many Republican supporters doubted.

Vallely was involved in building links with the Protestant and Loyalist communities. His witty personality was a great advantage. As well as being a negotiator, he could take the edge out of a situation with a joke all could laugh at.

Niall Vallely was born in August 1942, second of five children to John Vallely, a primary teacher and native of Armagh: and his wife Mary (née Eaton), also a teacher and native of Ballyhaunis, Co Mayo. The family was steeped in all things Irish. John Vallely was manager of the Armagh Gaelic football team. Mary Vallely was an Irish speaker and musician.

He was educated at Blundell’s Grange Primary School; the Christian Brothers’ Grammar School in Armagh; then at Queen’s University, Belfast, where he graduated in Celtic Studies and Economics. After a brief stint in the Civil Service, he entered teaching, and taught in Banbridge till retirement.

Politics was only part of his life. He was an excellent bodhrán player, playing it in the traditional way, and a fine singer of traditional song with a love for the Gaelic poets of South Armagh.

Niall Vallely is survived by his daughter Eimear: sons Niall and Ruairí: grandchildren Saoirse, Maebh and Roisin: sisters Lorraine and Máire: and brothers Brian and Dara. He was predeceased by his wife Una.

Health Trust demolishes new £1.7million operating theatre

(an edited version of this was published in the Sunday World December 7th 2014)

The Western Health Trust has confirmed it is demolishing a £1.7million state of the art operating theatre built half-a-dozen years ago at the Erne Hospital, Enniskillen. The theatre is being demolished as part of the demolition of the whole hospital. The operating theatre was only used for four years, until the South West Acute hospital was opened. Another operating theatre that was upgraded at the same time is also being demolished.

The Sunday World asked the Western Trust to confirm if the demolition of the Erne includes this operating theatre. The reply was: “Yes, the demolition includes the operating theatre block”.

When the theatre was being built the Sperrin Lakeland Trust (predecessor of the Western Trust) had begun building the new South West Acute Hospital on the outskirts of Enniskillen. At the same time, three operating theatres 27 miles away at Tyrone County Hospital in Omagh were operating at 50% capacity. One was state of the art, having had a laminar flow ventilating system installed approximately five years early. The Sunday World has been unable to find out the cost of this: however, both installation and operating costs are high.

A notice to contractors from the Sperrin Lakeland Trust in February 2007 laid out what was expected from the operating theatre now being demolished:

“Construction of building shell to house new first floor operating theatre and associated anaesthetic, preparation, scrub and storage areas together with necessary mechanical and electrical services installations including medical gases. Contract will include the installation of all mechanical and electrical services including medical gases associated with the new accommodation, together with works necessary to link the new accommodation to the existing hospital corridor circulation system.

Contract will also include refurbishment and alteration works in the existing hospital ground floor theatre suite. Internal fit-out of the new operating theatre to be by specialist modular operating theatre provider, employed as a nominated sub-contractor.” The notice estimated the cost at £1.7million.

Former UNISON trade union secretary on the Erne site Benny Cassidy has said he is furious. He said that building the operating theatre for such a short time was “utter waste when they didn’t have any money to spend. Even at that time, there wasn’t much money about. I’m furious that there’s no accountability about money being wasted.”

The demolition of the Erne is due to be completed by May next year.

Meanwhile, the three operating theatres in the Tyrone County Hospital are still there. They are now being used at much less than 50% capacity.


Advertisement 'Notice to Contractors' from Trust for building of Operating Theatre

https://www.google.co.uk/search?newwindow=1&site=&source=hp&q=erne+operating+theatre&oq=erne+operating+theatre&gs_l=hp.3...2169.6233.0.6580.23.23.0.0.0.0.232.2637.9j13j1.23.0.msedr...0...1c.1.58.hp..9.14.1591.0.hkUizCaGRIA

Catalonia - strong movement for independence  

(An edited version of this piece was published in An tUltach, November 2014)

Tá neamhslpéachas ar na bacáin sa Chatalóin. Tá bratach na Catalóine ar foluain ó blocanna árasán chuile áit ar fud fad Barcelona, an príomh-cathair. Bhí suas le dhá mhilliún ar léirsiú, rud beag níos mó ná an ceathrú cuid de dhaonra na tire. Bhí reifreann comhairleach le bheith Mí na Samhna. Chuir Cúirt Bunreachtúil na Spáinne cosc air, beart a chothaigh fearg.

Tá féinriail ag dúiche na Catalóine ar thaobh na Spáinne den teorainn. Is é an Generalitat de Catalunya an rialtas réigiúnda, mar gurb é Convergència i Unió an páirtí is mó. Tá sin ina shaghas Fianna Fáil na Catalóine. Is leis an rialtas, rialtas a fhaigheann tacaíocht ón  Esquerra Repu blicana de Catalunya, páirtí daonlathach-sóisialach agus náisiúnach.

Tá Ariadna Jou ina h-urlabhraí idirnáisiúnta ag na Joventuts d’Esquerra Republicana (JERC), an ghluaiseacht óige. Is macléinn iar-céime i in Ollscoil Pompe Fabreu i mBarcelona. Bhuail mé léi i mbialann na hollcoile thart ar am tae, gan ach dornán macléinn fágtha ann. Bhí sí ag teacht ó léacht, ar a bealach chun na leabharlainne le píosa oibre a chríochnú – ach gan í ag brostú an agallaimh.

Tugann páirtí s’aici lán-tacaíocht don neamhspléachas.“An rud atá rialtas na Catalóine ag déanamh anois – agus is de bharr brú ón Esquerra Republicana agus páirtithe eile a thugann tacaíocht don neamhspléachas atá siad dá dhéanamh – is ag déanamh réidh don fheachtas don Reifreann Comhairleach atá siad,” ar sise. Tá siad tabhairt dúshlán Rialtais na Spáinne.

Rialaigh rialtas na Spáinne nach mbeadh cead ag oibrithe sa tseirbhís poiblí obair a dhéanamh leis an Reifreann Comhairleach a ullmhú. “Bhí ansin díomá ar rialtas na Catalóine, ní as an rud a bhainfeadh dóibhsean, ach an rud a bhainfeadh dóibh siúd a bhí ag obair san earnáil phoiblí,” ar sise. Ainneoin sin ar fad, tá sí dóchasach. “Tá an rialtas leis an rud a dhéanamh agus a mhól páirtí s’againne, agus an feachtas a thabhairt go cionn spríce ar achan rud, le gur féidir an Reifreann Comhairleach a ghairm,” ar sise.   Tá a bhfeachtais féin ag na páirtithe difriúla, agus ag Rialtas na Catalóine.

Tá níos mó ná páirtithe ann. “Ar an lámh eile, tá an tArdán Náisiúnta Catalóineach, mar a bhfuil an uile duine – múinteoirí, micléinn,” ar sise. “Tig leat bheith ag obair i siopa (mar shampla, agus clárú ann). Tá an-chuid imeachtaí ar siúil acu, a rá leis an rialtas ‘Bígí cróga, gabhaigí ar son an Chomhairliúcháin.’”

Bhí na páirtithe ar son an Reifrinn Comhairligh ag buaileadh lena gcéile chuile lá, agus mé ag labhairt le hAriadna i lár Mhí Deireadh Fómhair. “Sílim gur mhaith leis an rialtas (sa Spáinn) céim a dhéanamh ar gcúr,” ar sise. “Mar, rialtas Convergència i Unió, ní ar a leas a bheadh sé gan dul ar aghaidh leis an Reifreann Comhairleach.

“Seachtain ó shoin, bhí áthas orainn uilig, nó dhealraigh sé go mbeadh a leithéidí agus Reifreann Comhairleach. An seachtain seo, tá éiginnteacht ann, nó tá cruinniú ann agus níl fhios againn cad é tá ar shiúil acu. Níl siad chun rud ar bith a rá go poiblí go dtí an deireadh. Tá súil againn go mbeidh moladh againn.”

Tá fadhb ann leis an chlár toghthóirí, nó tá sé cúig bliain ó bhí an daonáireamh ag stát na Spáinne. “Tá daonáireamh eile de dhíth orainn, le go mbeidh liosta vótóirí againn roimh an Reifrinn,” ar sise.

Tá Ariadna anois iontach gafa anois leis an fheachtas. “Is é an sprioc mór atá romhainn ná reifreann bheith againn, agus vóta a chaitheamh. Tá dóchas orm, agus creidim go dtarlóidh an Reifreann Comhairleach. Sílim go dtarlóidh, fiú má tá orainn ár gclár toghthóirí féin a dhéanamh.

“Nuair atá dhá mhilliún duine ar an sráid ar Fhéile Náisiúnta na Catalóine, nuair atá Tionól Náisiúnta na Catalóine ann, beidh linn.”

Bíonn imeachtaí d’achan saghas ann. Is sampla beag ná go gcuirtear dath buí ar an uile rud sna bailte móra, sin dath bratach na Catalóine. “Tá sé anois ina ghluaiseacht chomh mór sin gur dóigh liomsa nach féidir stop a chur leis,” arsa Ariadna. “Sílim go mbeimid ábalta an Reifreann Comhairleach a dhéanamh, agus muna mbeimid ábalta é a dhéanamh, níl sé mar a bheadh deireadh ann, nó leanfaimid orainn ag obair, agus beidh toghchan againn.” San am céanna, ní bheadh Ariadna iomlán sásta le sin, nó “tá mé den bharúil go bhfuil an reifreann ar an rud daonlathach is fearr go dtig linn a dhéanamh. Ach tá dóigheanna malartacha againn, dóigheanna le táispeáint don chuid eile den saol, gur mhaith le pobal na Catalóine smacht bheith acu ar a dtodhchaí féin, bheith neamhspléach.”

Agus í ag súil le Reifreann “níl fhios agam an freagra deireannach a bheidh ón Spáinn. Má dheanfaimid é, níl fhios againn an rud atá siadsan ag dul a dhéanamh.” Ar ndóigh, cibé freagra a thiocfaidh ó rialtas Mhadrid tá an Reifreann Comhairleach ar an bhealach is fearr.

Mar dhuine óg, baineann Ariadna leis an ghlúin atá níos láidre ar son an eamhspléachais ná an mhuintir níos aosta – díreach mar atá ag tarlú in Albain. Dála na hAlban chomh maith, tá géarchéim ann sa ghéilleagar. Thosaigh sin sa Spáinn i 2007. “D’fhásamar suas chomh maith agus rialtas s’againn ag glacadh páirte i gcogaidh thar lear,” ar sise. Dar leis an ghlúin óg is tír faoi leith an Chatalóin. “Mhair an dream níos aosta níos faide faoi réimeas na Spáinne, agus b’fhéidir mar sin go bhfuil níos mó táithí acu ar sin,” ar sise. Ainneoin sin, tá céadatán súntasach den dream is sine i bhfabhar an neamshpléachais. “Bíonn siad ag déanamh comhghairdeas linn as obair s’againn,” ar sise.

D’fhulaing an ghlúin sin faoi dheachtóireacht Franco idir 1938 agus 1975. Ní raibh cead Catalóinís a labhairt le linn go leoir de na blianta sin, an cultúr na Catalónach i gcoitinne faoi chois. “Bíonn daoine óga níos cróga, nó ní dheacamar tri seo,” arsa Ariadna. “Tá níos mó ídéalachais ionainn.”

Bhí an Chatalóinis ina shiombal réabhlóide faoin deachtóireacht. “Nuair a bhím ag labhairt le mo mhuintir, deir siad liom go raibh cosc ar an Chatalóinís,” ar sise. “Mar shampla ní thiocfadh leo Catalóinís a labhairt ar an sráid, nó ní thiocfadh leo Catalóinís a fhoghlaim ar scoil. Bhí ranganna mídhleathacha ann. Sa bhaile agus le do chairde, labhairt tú Catalóinis. Nuair a thagadh duine éigean ó na húdaráis, bheadh orthu an teanga a bhí dá labhairt a mhalartú.”

Baineann Ariadna le glúin a rugadh ina dhiaidh sin. Chláraigh sí le JERC i 2008, í 16 agus ar an mheánscoil. Faoin am sin, bhí neart táithí aici ar bheith gníomhach ó bhí sí ina cailín óg. “Chonaic mé gur JERC an ghluaiseacht óige ba mhó a bhí ar aon dul le mo chuid smaointí,” ar sise. “Chláraigh mé mar gnáth-ball, gan cúraimí faoi leith agam.”

Tá sí préamhaithe sa Chatalóin, nó is as Girona di, cathair soir ó thuaidh ó Barcelona. B’í an Chatalóinis teanga an tí. Is de bhunadh na Catalóine í, díomaite de sheanmháthair amháin a rugadh san Ostair – ach gurb as Andalucia i ndeisceart na Spáinne dá tuismitheoirí siúd. Buntáiste atá le Girona, dar léi, ná nuair a aistríonn stráinséirí isteach ann, go mbíonn deiseanna acu le Catalóinís a fhoghlaim “le go mbeadh an uile duine ar an bhonn céanna.” Is sin an saghas tire neamhspléaigh atá de dhíth uirthi.